Opracował: mgr inż. K. Łężak
Starzenie materiałów włókienniczych jest zjawiskiem występującym w dłuższym okresie czasu i charakteryzuje się „samoistnie” postępującymi zmianami w strukturze włókien i barwników przy czym intensywność tych zmian zależy od warunków otoczenia oraz okresu czasu, w którym materiał podlega starzeniu.
Materiały włókiennicze odzieży ochronnej, ze względu na charakter warunków w jakiej jest ona użytkowana, narażone są min. na intensywną ekspozycję na promieniowanie słoneczne i działanie warunków atmosferycznych. Znaczący wpływ spośród czynników niszczących na degradację materiałów odzieży ma promieniowanie słoneczne, a w szczególności promieniowanie nadfioletowe. Promieniowanie widzialne stanowi tylko pewną część naturalnego promieniowania docierającego do ziemi i obejmuje ono fale o długościach od 380 nm do 770 nm. W widmie światła występują również fale niewidzialne dla oka, z których fale krótkie (poniżej 380 nm) nazywa się nadfioletem lub ultrafioletem, a długie (powyżej 770 nm) – podczerwienią. Widmo światła słonecznego zawiera znaczne ilości promieniowania nadfioletowego i to właśnie ten zakres promieniowania przyczynia się najbardziej do starzenia materiałów włóknistych. Większość włókien jest wrażliwa na to działanie. Oznacza to powodowanie zmiany właściwości fizyko-chemicznych włókien a w ślad za tym właściwości materiałów i całej odzieży.
Czynniki powodujące starzenie podzielić można na trzy grupy: fizyczne, chemiczne i biologiczne. Choć mogą działać niezależnie najczęściej występują jednocześnie, przyspieszając znacznie uszkadzania materiałów.
Największe znaczenie w procesie starzenia mają czynniki fizyczne takie jak: Zmienna temperatura, pełne spektrum naturalnego promieniowania słonecznego, wilgotność powietrza i bezpośrednio woda, w tym z opadów atmosferycznych o różnym składzie chemicznym. Czynniki te powodują przyspieszony rozpad cząstek barwników, degradację polimerów na powierzchni włókien, mogą przyczyniać się również do niszczenia naniesionych na powierzchnię materiałów apretur, które warunkują właściwości ochronne odzieży (wyróżnialna barwa, oleofobowość, hydrofobowość, odporność na działanie niektórych substancji chemicznych, niepalność, wytrzymałość mechaniczna).
W sprzyjających warunkach (np. ciemny kolor i „puszysta” faktura materiału mogą szczególnie sprzyjać absorbowaniu promieniowania) oddziaływanie promieni słonecznych o odpowiedniej energii i trwające odpowiednio długo może powodować w materiałach odzieżowych niepożądane reakcje tzw. fotolityczne i fotooksydacyjne.
Nie wchodząc w ich szczegóły można stwierdzić, że powodują one zrywanie wiązań łańcuchów polimerów włóknotwórczych, podstawowych ogniw budulca włókien, których połączenia gwarantują dobrą kondycję włókien i wyrobów z nich zrobionych. Dodatkowo nieunikniona przecież w zwykłych warunkach użytkowania odzieży obecność tlenu, wody i barwników jest okolicznością sprzyjającą przebiegowi tych reakcji.
Dla materiałów stosowanych na odzież ochronną bardzo ważny jest fakt, że procesy degradacji dotyczą również domieszek oraz wykończeń apreterskich decydujących o właściwościach ochronnych. Uszkodzenia jednak są często niewidzialne lub trudne do oceny organoleptycznej dla użytkowników tego typu odzieży. Może to w konsekwencji powodować poważne zagrożenia w skutek obniżenia odporności materiałów na działanie czynników szkodliwych, takich jak: substancje chemiczne, działanie płomienia i gorąca, promieniowanie UV, przepływ elektryczności, itp. Dlatego każda wiedza o kondycji materiałów przeznaczonych na odzież ochronną uzyskana po naturalnych i symulowanych laboratoryjnie procesach starzenia nabiera szczególnego znaczenia bo może przyczynić się do określenia zakresu i wielkości obniżenia właściwości ochronnych odzieży stosowanej na wielu różnego rodzaju stanowiskach pracy.
W Zakładzie Ochron Osobistych CIOP-PIB prowadzono badania starzenia pod wpływem promieniowania słonecznego i czynników atmosferycznych wytypowanych materiałów włókienniczych przeznaczonych na różnego rodzaju odzież ochronną.
Materiały wytypowano z dwóch zasadniczych grup:
I - najczęściej obecnie stosowane na rynku polskim materiały przeznaczone na odzież trudnopalną, odzież dla spawaczy, odzież chroniącą przed działaniem ciekłych, szkodliwych substancji chemicznych o niskich stężeniach, odzież chroniącą przed elektrycznością statyczną. W grupie tej są tkaniny bawełniane, bawełniano-poliestrowe oraz tkaniny z domieszką włókien przewodzących (węglowych, metalowych i miedziowanych);
II - tkaniny i dzianiny wybarwione fluorescencyjnie, stosowane jako materiał tła w odzieży ostrzegawczej, z przędz poliestrowych i poliestrowo-bawełnianych.
Dzianiny poliestrowe są najczęściej stosowanym materiałem do produkcji kamizelek ostrzegawczych. Tkaniny zaś, charakteryzujące się większą odpornością mechaniczną i stabilnością kształtu wykorzystywane są w konstrukcjach ubrań ostrzegawczych, kombinezonów, kurtek, bluz i spodni.
W Tabeli 1 zestawiono podstawowe dane i właściwości (determinujące właściwości ochronne odzieży) wytypowanych i badanych materiałów. Badaniom poddano materiały z nowych partii handlowych pobranych od krajowych producentów odzieży ochronnej, certyfikowanych na zgodność z wymaganiami zasadniczymi dyrektywy 89/686/EWG i wymaganiami szczegółowymi wg norm zharmonizowanych.
Tabela 1. Zestawienie materiałów objętych programem badań - podstawowa charakterystyka materiałów.
Przed badaniami materiały wystawiono na łączne działanie promieniowania słonecznego i czynników atmosferycznych w warunkach naturalnych (zmiany temperatury, wilgotności powietrza, działanie deszczu).
Próby materiałów umieszczono na wolnym powietrzu – 1 połowę powierzchni materiałów eksponowano na działanie czynników pogodowych przez 1200 h w okresie lipiec-sierpień, 2 połowę przez 2400 h w okresie lipiec-październik.
Stanowisko do ekspozycji materiałów przedstawiono na rys. 1.
![](46669)
Rys. 1. Widok stanowiska ekspozycji materiałów na wolnej przestrzeni
Biorąc pod uwagę rozkład napromieniowania dla rejonu Polski i rozkład średnich miesięcznych wartości strumienia promieniowania (rys. 2), z przybliżeniem oszacowano wartość napromieniowania materiałów: 260-290 kW/m
2 dla 1 okresu i 380-420 kW/m
2 dla całkowitego czasu ekspozycji. Znajomość dawki napromieniowania w warunkach naturalnych pozwala na jej dokładniejsze odtworzenie w warunkach naświetlania światłem sztucznym.
![](46670)
![](46671)
Rys.2 Rozkład napromieniowania dla rejonu Polski i rozkład średnich miesięcznych wartości strumienia promieniowania.
Aby wstępnie określić zakres i wielkość zmian właściwości fizycznych materiałów (mających bezpośredni wpływ na poziom właściwości ochronnych) oraz zmian barwy po ekspozycji na działanie promieniowania światła naturalnego i czynników atmosferycznych po 1200 h przeprowadzono badania w następującym zakresie:
1. zmiany barwy metodą porównawczą (materiałów nowych i po ekspozycji na działanie czynników atmosferycznych) z zastosowaniem tzw. szarej skali,
- dla wszystkich materiałów
2. właściwości mechanicznych tj.
- wytrzymałość na rozdzieranie,
- wytrzymałość na zrywanie,
- dla wszystkich materiałów
3. rozprzestrzeniania płomienia i oceny zniszczenia materiału
-dla materiałów na odzież chroniącą przed czynnikami gorącymi
4. odporności na promieniowanie cieplne
- dla materiałów na odzież chroniącą przed czynnikami gorącymi
5. rezystancji powierzchniowej
- dla materiałów na odzież antyelektrostatyczną
6. rezystancji skrośnej
- dla materiałów na odzież ochronną dla spawaczy
7. wskaźników: przesiąkliwości, niezwilżalności i absorpcji,
- dla materiałów na odzież chroniącą przed działaniem ciekłych substancji chemicznych typ 6 i PB 6
Podsumowanie wyników badań
Badania zmiany barwy materiałów nowych i po 1200 h ekspozycji na działanie czynników atmosferycznych wykazały duże zróżnicowanie stopnia wypłowienia materiałów. Największy stopień kontrastu wykazały tkaniny: Kastik Bolw TW, Proton 2/150/N – mniejszy od 1 na szarej skali. W przypadku tkaniny Megatec 250N nastąpiła zmiana kontrastu w kierunku barwy ciemniejszej na poziomie 3 szarej skali.
Wyniki pomiarów zmiany barwy poszczególnych materiałów przedstawiono w tabeli 3 a na rys. 3 przykłady widoków badanych próbek materiałów.
Tabela 3. Wyniki pomiarów zmiany barwy materiałów po 1200h ekspozycji w warunkach naturalnych (wartości średnie z 5 pomiarów)
Artykuł / Symbol materiału | Skład surowcowy [%] | Stopień 5-cio stopniowej szarej skali |
1. | Megatec 250 N | 75 CO / 24 PES / 1 wł. przewodzące (siatkowy układ nitek węglowych) | 3 (inwersja – ciemnienie materiału) |
2. | Spawacz | 100 CO | 1 |
3. | Proton 2/150/N | 97 CO / 2,5 PES / 0,5 wł. przewodzące (siatkowy układ nitek metalowych) | 1(do szarego) |
4. | PA-2 | 99 CO / 1 wł. przewodząc e(siatkowy układ nitek metalowych) | 3-4 |
5. | Art.9119/AN100/139AK | 100 PAN (miedziowane nitki wątku) | 3-4 |
6. | Kastik BOLF TW | 93 CO / 7 PAN (miedziowane nitki wątku PAN) | 1 (do beżowego) |
Rys. 3. Ocena zmiany barwy tkanin wg szarej skali.
Badania zmiany barwy tkaniny Reflex 150 o barwie fluorescencyjnej pomarańczowej i żółtej przeprowadzono metodą spektrofotometryczną. Dla każdej barwy wyznaczono współrzędne chromatyczności i współczynniki luminancji świetlnej w 6 punktach pomiarowych. Wyniki badań przedstawiono na wykresach – rysunki 4-7.
![](46676)
Rys.4 Współrzędne chromatyczne tkaniny Reflex 150 barwy pomarańczowej – dla materiału nowego i po 1200 h ekspozycji
![](46677)
Rys.5 Wartości współczynników luminancji świetlnej tkaniny Reflex 150 barwy pomarańczowej – dla materiału nowego i po 1200 h ekspozycji
![](46678)
Rys.6 Współrzędne chromatyczne tkaniny Reflex 150 barwy żóltej – dla materiału nowego i po 1200 h ekspozycji
![](46679)
Rys.7 Wartości współczynników luminancji świetlnej tkaniny Reflex 150 barwy żółtej– dla materiału nowego i po 1200 h ekspozycji
Badania zmiany barwy materiałów nowych i po 1200 h ekspozycji na działanie czynników atmosferycznych wykazały zmianę współrzędnych chromatyczności poza obszary współrzędnych wymagane w normie PN-EN 470:2008. Ponad to wartości współczynników luminancji świetlnej materiału barwy żółtej spadły poniżej minimalnej wymaganej wartości 0,9.
Badania wytrzymałości na rozdzieranie materiałów nowych i po 1200 h ekspozycji na wolnej przestrzeni wykazały we wszystkich przypadkach spadek wytrzymałości, zróżnicowany w zależności od surowca tkanin. Największy spadek wytrzymałości na rozdzieranie - ok. 35% (istotnie odbiegający od pozostałych) stwierdzono dla tkaniny poliestrowo-bawełnianej (tkanina Reflex 150 – 80%PES/20%CO) a najmniejszy dla tkanin bawełnianych (tkanina Spawacz - 100% CO). Analogiczna zależność spadku wytrzymałości tkanin wystąpiła po badaniu siły zrywającej z wyjątkiem tkaniny anilanowej (art. 9119/An100/139/AK – 100%PAN), dla której stwierdzono nieznaczny wzrost wartości tego parametru po ekspozycji materiału na działanie warunków atmosferycznych.
Dla tkanin bawełnianych i mieszanych z dominującą zawartością tego surowca stwierdzono wzrost wartości wydłużenia przy zerwaniu (wzrost „elastyczności” ).
Wartości parametrów wytrzymałościowych wszystkich badanych materiałów po 1 okresie ekspozycji (1200 h) na działanie światła naturalnego i czynników atmosferycznych mieszczą się w zakresie dopuszczalnych, odpowiednich wartości dla materiałów na odzież ochronną.
Dla wszystkich badanych próbek poszczególnych rodzajów materiałów, po działaniu płomienia przez 10 i 20 s w kierunku wzdłużnym i poprzecznym uzyskano następujące wyniki:
- średni czas palenia ≤ 2s,
- średni czas żarzenia ≤ 2s,
- żadna próbka nie dawała płonących lub roztopionych szczątków,
- w żadnej próbce nie utworzyła się dziura,
- żadna próbka nie paliła się do bocznej ani do górnej krawędzi próbki
Zróżnicowanie skutków przyłożenia płomienia w zależności od rodzaju tkaniny – dla próbek materiałów po ekspozycji przez 1200 h na wolnej przestrzeni wystąpiło po 20 s działania płomienia. Wzdłużny rozmiar obszaru zwęglenia zwiększał się od 1,5 do 3 razy w stosunku do długości tego obszaru po działaniu płomienia w ciągu 10 s.
Dla wszystkich badanych materiałów, wskaźniki przenikania ciepła w wyniku działania promieniowania cieplnego o wartości równej 20 kW/m2 nie stwierdzono żadnych istotnych różnic wielkości parametru t2 dla próbek materiałów nowych i po ekspozycji przez 1200h na wolnej przestrzeni.
Wyniki badania współczynnika ekranowania S i czasu półzaniku ładunku t50% dla badanych próbek materiałów Megatec 250 N i Proton 2/150/N nie wykazały istotnych zmian właściwości antyelektrostatycznych materiałów po ekspozycji na wolnej przestrzeni. Otrzymane wartości współczynnika ekranowania S i czasu półzaniku ładunku t50% dla badanych próbek materiału PA-2 wskazują na pogorszenie właściwości antyelektrostatycznych wyrażające się spadkiem wartości współczynnika ekranowania S o 8% i ponad 60-krotnym wzrostem czasu półzaniku ładunku t50% . Pomimo w/w zmian tkanina PA-2 zachowuje wymagania zgodne z PN-EN 1149-5:2008.
Wyniki badania rezystancji powierzchniowej R dla badanych próbek materiałów Art. 9119/AN100/139AK i KASTIK BOLW TW po ekspozycji na wolnej przestrzeni wykazały wzrost wartości rezystancji powierzchniowej powyżej dopuszczalnego poziomu tego wskaźnika w normie PN-EN 1149-5:2008.
Badania rezystancji skrośnej Rs dla badanych próbek materiałów Megatec 250 N i Spawacz nie wykazały praktycznie żadnych zmian właściwości izolacyjnych materiałów po ekspozycji na wolnej przestrzeni.
Badania wskaźników: przesiąkliwości - Ip, niezwilżalności - IR i absorpcji – IA substancji chemicznych przeprowadzono zgodnie z normą PN EN ISO 6530:2008 z użyciem 30% H2SO4 jako substancji testowej na materiałach nowych i po ekspozycji 1200 h na wolnej przestrzeni: PA-2, art. 9119/An100/139AK i Kastik Bolw TW.
Wyniki badań z podaniem wartości średnich wskaźników przesiąkliwości - Ip, niezwilżalności - IR i absorpcji – IA przedstawiono w tabeli 4.
Wyniki badania w/w wskaźników badanych materiałów klasyfikują je w zakresie 3 klasy ochrony. Jednakże dla materiałów badanych po ekspozycji na wolnej przestrzeni obserwuje się spadek wskaźnika niezwilżalności o ok. 1.4-1.8 %. Spadek odporności materiałów na działanie testowej substancji chemicznej obrazują również obliczone wartości wskaźnik absorpcji IA , które dla próbek materiałów poddanych starzeniu są większe o 2,2-2,9 od wartości tego wskaźnika dla materiałów nowych.
Tabela 4. Wyniki badań przesiąkliwości - I
P, niezwilżalności - I
R i absorpcji – I
A 30% H
2SO
4
Obiekt badań | Kierunek wycięcia próbki | Wskaźnik przesiąkli- wości IP | Wskaźnik niezwilżal- ności IR | Wskaźnik absorpcji IA |
Tkanina art.PA-2 - nowa | wzdłużny | 0,0 | 99,4 | 0,0 |
poprzeczny | 0,0 | 99,6 | 0,0 |
Tkanina art.PA-2 - po ekspozycji 1200 h | wzdłużny | 0,0 | 97,1 | 2,1 |
poprzeczny | 0,0 | 96,1 | 2,9 |
Tkanina art. 9119/An100/139AK - nowa | wzdłużny | 0,0 | 98,5 | 0,2 |
poprzeczny | 0,0 | 98,6 | 0,3 |
Tkanina art. 9119/An100/139AK - po ekspozycji 1200 h | wzdłużny | 0,0 | 96,9 | 2,4 |
poprzeczny | 0,0 | 96,6 | 2,5 |
Tkanina Kastik 140CO 93 PAN 7 BOLW TW - nowa | wzdłużny | 0,0 | 99,5 | 0,0 |
poprzeczny | 0,0 | 99,7 | 0,0 |
Tkanina Kastik BOLW TW - po ekspozycji 1200 h | wzdłużny | 0,0 | 98,0 | 2,3 |
poprzeczny | 0,0 | 98,0 | 2,2 |
Na podstawie w/w badań określono zatem wstępną ocenę zakresu i wielkości zainicjowanych efektów starzenia badanych materiałów po ekspozycji na działanie światła i czynników atmosferycznych po ekspozycji przez 1200 h w warunkach naturalnych.
W dalszych pracach przeprowadzono wyselekcjonowane badania materiałów po 2400 h ekspozycji na wolnej przestrzeni oraz po kondycjonowaniu materiałów w warunkach sztucznej pogody. Badaniom poddano tylko te materiały, które w największym stopniu uległy degradacji aby określić jej wielkość.
Wykonano badania:
- właściwości mechanicznych tj.
- wytrzymałości na rozdzieranie,
- wytrzymałości na zrywanie,
tkaniny Reflex 150 po ekspozycji na działanie światła i czynników atmosferycznych w warunkach tzw. sztucznej pogody. - rozprzestrzeniania płomienia i ocenę zniszczenia materiałów stosowanych na odzież chroniącą przed czynnikami gorącymi (tkanin: Megatec 250 N, Spawacz 150, Proton 2/150/N, PA-2) po 2400 h ekspozycji na działanie światła i czynników atmosferycznych w warunkach naturalnych ze szczególnym uwzględnieniem zmian wielkości obszaru zwęglenia w miejscu działania płomienia.
- Badania rezystancji powierzchniowej materiałów antyelektrostatycznych (Art. 9119/AN100/139AK i KASTIK BOLW TW) po kondycjonowaniu w warunkach sztucznej pogody.
- Badania wskaźników: przesiąkliwości, niezwilżalności i absorpcji rozcieńczonych kwasów i zasad przez materiały stosowane na odzież chroniącą przed działaniem ciekłych substancji chemicznych po 2400 h ekspozycji na działanie światła i czynników atmosferycznych w warunkach naturalnych.
- Badania współrzędnych chromatyczności i współczynnika luminancji świetlnej materiałów po naświetlaniu w ksenoteście bez oddziaływania sztucznej pogody (cyklicznego zwilżania) w celu określenia wpływu warunków atmosferycznych na dynamikę zmiany barwy (płowienia).
W oparciu o wyniki tych badań można sformułować następujące wnioski:
- Oddziaływanie naturalnych warunków atmosferycznych i ich symulacja w warunkach laboratoryjnych wykazały, że mogą one mieć istotny wpływ na właściwości badanych odzieżowych materiałów włókienniczych i przekłada się to na poziom właściwości ochronnych i użytkowych odzieży z nich wykonanej.
- Badania wytrzymałości na rozdzieranie materiałów nowych, po ekspozycji na działanie warunków atmosferycznych oraz po symulacji procesów starzenia w warunkach laboratoryjnych - naświetlania w warunkach tzw. „sztucznej pogody” wykazały we wszystkich przypadkach spadek wytrzymałości, zróżnicowany w zależności od surowca tkanin. Największy spadek wytrzymałości na rozdzieranie - ok. 35% (wyraźnie odbiegający od pozostałych) stwierdzono dla tkaniny poliestrowo-bawełnianej (tkanina Reflex 150 – 80%PES/20%CO) a najmniejszy dla tkanin bawełnianych (tkanina Spawacz - 100% CO).
Podobna zależność spadku wytrzymałości tkanin wystąpiła po badaniu siły zrywającej . Największy spadek wytrzymałości mechanicznej (ponad 50 %) po całym okresie ekspozycji na działanie warunków atmosferycznych odnotowano dla dzianiny 100692/US (nie spełniają wymagań normy PN-EN 471).
Otrzymane wyniki badań parametrów wytrzymałościowych dla tkaniny Reflex 150 po 200, 400 i 800h pozwalają stwierdzić analogiczny charakter oraz wielkość ich zmian po symulacji procesów starzenia w warunkach laboratoryjnych.
Jak przedstawiono na rys. 8 układy osnowowe badanych tkanin PA-2, Megatec 250, Kastik Bolw TW, Spawacz 150 w świetle wymagania dotyczącego wartości ilorazu siły zrywającej i masy powierzchniowej w ujęciu wg PN-EN 471 nie spełniają lub są bliskie niespełnienia minimum Fz/mp ≥2.
![](46680)
Rys. 8 Wartości ilorazu siły zrywającej [N] i masy powierzchniowej [g/m2] materiałów nowych i po ekspozycji na działanie światła i czynników atmosferycznych w warunkach naturalnych przez 1200 h.
- Wyniki badań materiałów w zakresie procesów starzenia w warunkach działania czynników atmosferycznych przez min. 2400 h nie wpływają na obniżenie właściwości badanych materiałów w zakresie ich odporności na działanie czynników gorących.
- Badania właściwości antyelektrostatycznych po ekspozycji na wolnej przestrzeni nie wykazały istotnego wpływu warunków atmosferycznych dla materiałów z siatkowym układem węglowych nitek przewodzących. Dla materiałów z udziałem tzw. nitek miedziowanych stwierdzono wzrost wartości rezystancji powierzchniowej Rp do wielkości rzędu 1011/1012 Ω (powyżej dopuszczalnego poziomu tego wskaźnika wg PN-EN 1149-5:2008) już po I okresie działania warunków atmosferycznych.
Po laboratoryjnej metodzie starzenia tych materiałów nie stwierdzono istotnych zmian rezystancji powierzchniowej dla tego typu materiałów.
Tak duże różnice stopnia „zniszczenia” materiałów wynikają z chemicznego oddziaływania opadów atmosferycznych na cienkowarstwowe związki miedzi pokrywające powierzchnię układów nitek przewodzących.
Tego typu warunki z przyczyn technicznych są niemożliwe do odtworzenia w warunkach zastosowania ksenotestu.
W tym przypadku korzystnym jest fakt, iż tego typu materiały są coraz rzadziej wytwarzane i wypierane są z rynku materiałów odzieży antyelektrostatycznej przez materiały z siatkowym układem węglowych lub metalowych nitek przewodzących. - Badania odporności chemicznej tj. wskaźników: przesiąkliwości - IP, niezwilżalności - IR, absorpcji IA po ekspozycji na działanie warunków atmosferycznych oraz po symulacji procesów starzenia w warunkach laboratoryjnych - naświetlania w warunkach tzw. „sztucznej pogody” wskazują na możliwość obniżenia klasy ochrony przed rozcieńczonymi chemikaliami (patrz tabela 5).
Obiekt badań | Kierunek wytwarzania | Wskaźnik przesiąkli- wości IP | Wskaźnik niezwilżal- ności IR | Wskaźnik absorpcji IA |
Tkanina art.PA-2 CO99% / Fe 1% | nowa | wzdłużny | 0,0 | 99,4 | 0,0 |
poprzeczny | 0,0 | 99,6 | 0,0 |
1200h | wzdłużny | 0,0 | 97,1 | 2,1 |
poprzeczny | 0,0 | 96,1 | 2,9 |
2400h | wzdłużny | 0,0 | 94,3 | 2,8 |
poprzeczny | 0,0 | 93,1 | 2,9 |
Tkanina art. 9119/An100/139AK PAN 100% | nowa | wzdłużny | 0,0 | 98,5 | 0,2 |
poprzeczny | 0,0 | 98,6 | 0,3 |
1200h | wzdłużny | 0,0 | 96,9 | 2,4 |
poprzeczny | 0,0 | 96,6 | 2,5 |
2400h | wzdłużny | 0,0 | 95,1 | 3,2 |
poprzeczny | 0,0 | 93,9 | 3,6 |
Tkanina Kastik BOLW TW 140 CO 93 % / PAN 7 % | nowa | wzdłużny | 0,0 | 99,5 | 0,0 |
poprzeczny | 0,0 | 99,7 | 0,0 |
1200h | wzdłużny | 0,0 | 98,0 | 2,3 |
poprzeczny | 0,0 | 98,0 | 2,2 |
2400h | wzdłużny | 1,7 | 89,3 | 5,6 |
poprzeczny | 2,3 | 87,9 | 6,1 |
Wskaźnik przesiąkliwości IP IP < 1% klasa 3, Ip < 5% klasa 2, IP < 10% klasa 1 | Wskaźnik niezwilżalności IR IR > 95% klasa 3, IR > 90% klasa 2, IR > 80% klasa 1 |
Szczególnie dla tego typu materiałów występuje sumowanie się niekorzystnego oddziaływania procesów starzenia w aspekcie ich odporności chemicznej i wytrzymałości mechanicznej.
- Badania parametrów fotometrycznych materiałów tła odzieży ostrzegawczej po naświetlaniu lampą ksenonową w teście płowienia jak również w warunkach sztucznej pogody i w warunkach naturalnych potwierdzają zróżnicowanie dynamiki zmiany barwy badanych materiałów fluorescencyjnych (warunkujących właściwości ochronne materiałów tła odzieży ostrzegawczej) w zależności od składu surowcowego materiałów i rodzaju stosowanych barwników. Warunki prowadzenia laboratoryjnej symulacji starzenia materiałów z włókien poliestrowych powinny uwzględniać aspekt energetyczny promieniowania i towarzyszące temu cykliczne zmiany wilgotności. Ma to kluczowe znaczenia dla zarówno barwy materiału jak i wytrzymałości mechanicznych.
Aby umożliwić ocenę nowych, wielofunkcyjnych materiałów pod względem wpływu działaniu czynników atmosferycznych na właściwości ochronne sformułowano kryteria oceny tych materiałów, z uwzględnieniem parametrów, które podlegają największym i najszybszym zmianom w procesie starzenia (patrz tabela 7, 8, 9).![](5359)
Kryteria oceny obejmują następujące parametry:
- wytrzymałość na rozdzieranie;
- siłę zrywającą;
- iloraz siły zrywającej i masy powierzchniowej materiału - Fz/mp;
dla materiałów z włókien poliestrowych, bawełnianych i mieszanych – poliestrowo-bawełnianych, stosowanych w konstrukcjach odzieży:
- ostrzegawczej,
- chroniącej przed krótkotrwałym działaniem ciekłych substancji chemicznych typ 6 i PB{6},
- trudnopalnej, chroniącej przed działaniem czynników gorących w procesach spawania i pokrewnych,
- o połączonych właściwościach,
- wskaźniki: przesiąkliwości - IP, niezwilżalności - IR, absorpcji IA
dla materiałów z włókien bawełnianych, poliakrylonitrylowych, poliestrowych oraz w mieszankach z tych włókien, stosowanych w konstrukcjach odzieży: - chroniącej przed krótkotrwałym działaniem ciekłych substancji chemicznych typ 6 i PB{6},
- odzieży typ 6 i PB{6} i innych właściwościach ochronnych,
- wskaźniki fotometryczne barw fluorescencyjnych pomarańczowo-czerwonej i żółtej tj. współrzędnych chromatyczności i współczynników luminancji świetlnej
dla materiałów z włókien poliestrowych, bawełnianych i mieszanych – poliestrowo-bawełnianych, stosowanych w konstrukcjach odzieży:
- ostrzegawczej,
- ostrzegawczej i innych właściwościach ochronnych.