Logo CIOP CIOPMapa serwisu English version
CIOPWsteczPoziom wyżejCIOP
.. | Strażak

MIĘDZYNARODOWA KARTA CHARAKTERYSTYKI ZAGROŻEŃ ZAWODOWYCH


STRAŻAK

Kto to jest strażak?

Strażak jest osobą wykonującą czynności ratowniczo-gaśnicze podczas różnego rodzaju zdarzeń, głównie podczas pożarów w celu ratowania życia, zabezpieczenia obiektów, minimalizacji szkód materialnych.

Jakie zagrożenia wiążą się z wykonywaniem tego zawodu?

  • Strażacy zazwyczaj pracują w szkodliwych i gwałtownie zmieniających się warunkach w narażeniu na różnorodne czynniki ryzyka: zawalające się konstrukcje, spadający gruz, gazy, toksyczne pyły, atmosfera uboga w tlen i in.
  • Strażacy narażeni są urazy związane z  wypadkami komunikacyjnymi, katastrofami przemysłowymi, powodziami.
  • Strażacy wykonują czynności związane z dużym wysiłkiem fizycznym np. dźwiganie ciężkich przedmiotów w wysokiej temperaturze otoczenia a wszystko to przy obciążeniu odzieżą ochronną. Może to być przyczyną wyczerpania organizmu, urazów z przeciążenia, chorób układu krążenia.
  • Strażacy pracują przez wiele godzin, często w systemie pracy dyżurowej co stanowi źródło stresu i problemów osobistych i rodzinnych. Tragiczne zdarzenia związane z akcjami ratowniczymi mogą wywoływać stres pourazowy.

Czynniki środowiska pracy związane z wykonywanym zawodem oraz ich możliwe skutki dla zdrowia


Czynniki mogące powodować wypadki


     
  • Niskie stężenie tlenu w powietrzu - możliwość uduszenia, niedotlenienia
 

     
  • Gorące powierzchnie, powietrze, gazy - możliwość poparzeń skóry i górnych dróg oddechowych
  • Szkło, metal i inne ostre przedmioty - możliwość urazów w wyniku ukłucia, przecięcia, przekłucia
  • Spadające elementy  konstrukcji (fragmenty sufitów, murów), gruz - możliwość urazów w wyniku uderzenia, przygniecenia
  • Nieruchome, wystające elementy konstrukcji zwłaszcza przy złej widoczności spowodowanej dymem - możliwość urazów w wyniku uderzenia
  • Wypadki komunikacyjne podczas jazdy do akcji - możliwość urazów
 
  • Prąd elektryczny - możliwość porażenia w przypadku  wadliwie działającego sprzętu elektrycznego
 
  • Ulatniające się z uszkodzonej instalacji gazowej gazy – możliwość poparzeń i urazów na skutek pożaru i eksplozji
  • Substancje chemiczne powstające podczas pożaru - możliwość ostrego zatrucia

  • Śliska, nierówna nawierzchnia oraz drabiny, schody, dachy, zapadające się stropy - możliwość urazów w wyniku potknięcia, poślizgnięcia i upadku
  • Praca z narzędziami elektrycznymi, pneumatycznymi, możliwośc powstania urazów, uderzeń, przygnieceń, ran cięty i szarpanych
  • Możliwość urazów na skutek pracy na wysokości
Czynniki fizyczne


     
  • Nadmierny hałas podczas akcji gaśniczych – możliwość uszkodzenia słuchu, rozdrażnienia, zmęczenia
 
  • Wysoka temperatura panująca podczas pożaru – możliwość wystąpienia dyskomfortu cieplnego, przegrzania organizmu i/lub poparzeń
  • Niska temperatura podczas prowadzenia akcji ratowniczych w okresie zimowym, szczególnie podczas akcji ratownictwa wodnego – możliwość odmrożeń, zapalenia oskrzeli i płuc
Czynniki chemiczne i pyły

  • Niedobór tlenu oraz obecność tlenku węgla i innych produktów spalania w powietrzu, którym oddycha strażak [patrz: uwaga 1] – możliwość niedotlenienia i śmierci na skutek uduszenia
 
  • Różne związki chemiczne, na które strażak może być narażony podczas katastrof chemicznych – możliwość ostrych zatruć, poparzeń, zapaleń skóry
  • Gazy ulatniające się z nieszczelnych zbiorników i instalacji technologicznych objętych pożarem – możliwość ostrych zatruć
 
  • Środki pianotwórcze i inne materiały np. dezynfekcyjne  - możliwość skórnych zmian uczuleniowych
 
Czynniki biologiczne

  • Każdy możliwy czynnik biologiczny wywołujący choroby zakaźne, którego źródłem mogą być ratowane osoby lub zwierzęta
 
Czynniki ergonomiczne, psychospołeczne i związane z organizacją pracy

  • Odpowiedzialność za bezpieczeństwo i zdrowie ludzi ratowanych a także współpracowników, świadomość zagrożenia własnego zdrowia i życia a także wydarzenia, których świadkiem jest strażak, zwłaszcza gdy dochodzi do śmierci osób ratowanych – możliwość stresu pourazowego
 
  • Praca wykonywana w trybie dyżurowym (praca nocna) - możliwość stresu psychicznego, zaburzeń rytmu biologicznego, obniżonej zdolności do pracy fizycznej  
 
  • Nadmierny wysiłek fizyczny (dźwiganie ciężarów, w tym osób poszkodowanych, dóbr materialnych, sprzętu gaśniczo–ratowniczego, jak również ciężkiej odzieży ochronnej z aparatem tlenowym) - możliwość dolegliwości bólowych wynikających z przeciążenia układu mięśniowo-szkieletowego i ogólnego zmęczenia

Działania profilaktyczne

Należy zawsze stosować się do zasad przekazanych podczas treningów lub zawartych w instrukcjach określonych dla konkretnych zdarzeń i używać odpowiednich środków ochrony indywidualnej (rękawice odporne na temperaturę, czynniki chemiczne i cięcie., hełmy, gogle, ochronniki słuchu, maski, aparaty oddechowe).
Należy sprawdzić drabinę przed wejściem na nią. Nigdy nie należy wchodzić na niestabilnie ustawioną drabinę lub drabinę o śliskich szczeblach.
Należy stosować bezpieczne metody podnoszenia i przenoszenia ciężkich lub nieporęcznych ładunków oraz stosować urządzenia mechaniczne ułatwiające podnoszenie i przenoszenie.
W zależności od charakteru jednostki, strażacy są odpowienio przeszkoleni i zaopatrzeni w odpowiedni sprzęt .
Każde urządzenie, maszyna, sprzet jest poddawany systematycznym przeglądom, w celu wyeliminowania uszkodzonych i zastąpienia ich sprawnymi.

Informacje szczegółowe

SynonimyRatownik, funkcjonariusz pożarnictwa, pożarnik, pracownik ochrony przeciwpożarowej.
Definicja i/lub opis zawodu

Podstawowym celem pracy strażaka jest wykonywanie czynności ratowniczo-gaśniczych podczas różnego rodzaju zdarzeń wymagających interwencji: pożarów, katastrof budowlanych i chemicznych, wypadków komunikacyjnych i innych sytuacji niosących zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi. Do podstawowych obowiązków strażaka należy organizowanie, kierowanie oraz prowadzenie bezpośrednich działań ratowniczych w celu ochrony życia, zdrowia i mienia, a także likwidacje źródła  powstania pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia (katastrofy techniczne, chemiczne, ekologiczne, wypadki drogowe, lotnicze itp).
Zawody pokrewneŻołnierz wojskowej ochrony przeciwpożarowej, pracownicy zakładowych jednostek straży pożarnej lub zakładowych służb ratowniczych, członkowie Ochotniczych Straży Pożarnych, członkowie terenowych służb ratowniczych.
Wykonywane czynnościEwakuacja osób zagrożonych z  wysokich budynków oraz zwierząt z drzew i przewodów, konserwowanie wyposażenia osobistego i technicznego jednostek ratowniczo-gaśniczych oraz usuwanie prostych usterek, kontrola przestrzegania przepisów przeciwpożarowych, kształcenie kadr dla potrzeb własnych i innych jednostek ochrony  przeciwpożarowej oraz powszechnego systemu ochrony ludności, lokalizacja i likwidacja zagrożeń chemicznych i ekologicznych, prowadzenie działań ratowniczo–gaśniczych w czasie pożarów, prowadzenie działań ratowniczo–gaśniczych w obrębie dróg publicznych podczas kolizji drogowych i katastrof lotniczych, prowadzenie działań ratowniczych na akwenach wodnych i pod wodą, prowadzenie działań ratowniczych podczas katastrof budowlanych, ratowanie ludzi i  mienia podczas miejscowych zagrożeń, ratowanie poszkodowanych z wykopów,  studni oraz jaskiń (ratownictwo wysokościowe), rozpoznawanie zagrożeń pożarowych i innych, sprawdzanie, współdziałanie z innymi służbami podczas działań w czasie klęsk żywiołowych (powódź), wstępne ustalenie przyczyn oraz okoliczności powstania i rozprzestrzeniania się pożaru, wykonywanie pomocniczych i specjalistycznych czynności ratowniczych w czasie likwidacji miejscowych zagrożeń przez inne służby ratownicze (policja, pogotowie ratunkowe, straż miejska i wojskowe służby techniczne).
Podstawowy stosowany sprzętSamochody gaśnicze, samochody specjalne (drabiny mechaniczne, podnośniki, hydrauliczne, cysterny chemiczne), przyczepy, sprzęt pływający (kutry, łodzie, transportery, pontony), piły do drewna, piły do stali i betonu, piły łańcuchowe, nożyce do cięcia blachy, sprzęt do podawania wody i piany (pompy szlamowe, pływające i głębinowe, pompy o dużej wydolności, działka wodno pianowe, prądnice i wytwornice i agregaty piany lekkiej, generatory piany, węże tłoczne i ssące, zbiorniki wodne, kurtyny wodne, armatura do podawania wody i piany (rozdzielacze, zbieracze, ssaki ssące), sprzęt do ochrony dróg oddechowych (aparaty powietrzne, nadciśnieniowe i podciśnieniowe, aparaty tlenowe, maski nadciśnieniowe, podciśnieniowe i ewakuacyjne), sprzęt ratownictwa chemicznego (ekologiczne zestawy 1-szej pomocy, ubrania gazoszczelne), sprzęt ratownictwa wysokościowego (skokochrony, osprzęt alpinistyczny, liny ratownicze, szelki ratownicze i ewakuacyjne), sprzęt burzący (młoty, łomy, siekiery), narzędzia hydrauliczne (rozpieracze, nożyce, łączniki rur, otwieracze drzwi, rozpieracze kolumnowe, podnośniki, pompy hydrauliczne), sprzęt pneumatyczny, sprzęt do poszukiwania ludzi w zawałach (kamery telewizyjne, młoty udarowe), sprzęt pomiarowy i wykrywający (eksplozymetry, wykrywacze  gazów, rurki wskaźnikowe, lokalizatory ognia i temperatury), drabiny pożarnicze (aluminiowe, sznurowe), zestawy pierwszej pomocy medycznej, deski ratownicze, nosze, namioty pneumatyczne, agregaty oświetleniowe, prądotwórcze, do odymiania wentylatory, sprzęt ochrony indywidualnej (specjalna odzież, obuwie, rękawice, hełmy).
Miejsca/obszary, gdzie zawód występuje powszechniePaństwowe (Zakładowe, Ochotnicze) Jednostki Straży Pożarnej.

Uwagi

  1. Substancje chemiczne wydzielające się w czasie pożaru: tlenek węgla, cyjanowodór, tlenki azotu, dwutlenek siarki, fosgen, chlorowodór, amoniak, formaldehyd, acetaldehyd, akroleina, benzaldehyd, metyloetyloketon, fenol i jego pochodne, akrylonitryl, dwutlenek węgla, węglowodory aromatyczne - benzen, toluen, etylobenzen, ksyleny, trimetylobenzen, tetrametylobenzen, styren, kumen, dietylobenzeny, węglowodory alifatyczne (etan, oktan, nonan, metylononan, tetradekan), chlorowcopochodne (dichlorometan, dichloroetan, chloroform, chloroetan, tetrachloroetylen, dichlorofluorometan).
  2. Środowisko pracy strażaka pomiędzy akcjami ratowniczymi stanowi jednostka straży pożarnej i różni się ono w zasadniczy sposób od warunków pracy w czasie akcji, które zależą od rodzaju zagrożenia.
  3. Zawód strażaka jest zawodem o bardzo wysokim ryzyku zawodowym. Wypadki przy pracy i choroby zawodowe mogą być przyczyną niepełnosprawności a nawet śmierci.
Piśmiennictwo

  1. Rozporządzenie MPiPS z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz. U z 2003 r., Nr 169, poz. 1650 z póź.zm);
  2. Rozporządzenie MZiOS z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy. (Dz. U. Nr 69, poz.332 z póź.zm);
  3. Rozporządzenie MPiPS z dnia 14 marca 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych (Dz. U. Nr 26, poz. 313 z późn.zm.)
  4. Rozporządzenie MSWiA z dnia 16 września 2008 r. w sprawie szczegółowych warunków bezpieczeństwa i higieny służby strażaków Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. Nr 180, poz. 1115)
  5. ROZPORZĄDZENIE MPiPS z dnia 27 kwietnia 2010 r. w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy oraz zakresu jej stosowania (Dz. U. Nr.82, poz. 537);
  6. Informator - "Środki ochrony indywidualnej". INFOCHRON. Warszawa. CIOP 2000.

Na górę strony

Siedziba instytutu
Strona głównaIndeks słówStrona BIPCIOP
Linia

Copyright © Centralny Instytut Ochrony Pracy - Państwowy Instytut Badawczy
Wszelkie prawa do udostępnianych materiałów informacyjnych są zastrzeżone.
Kopiowanie w celu rozpowszechniania fragmentów lub całości materiałów jest zabronione. Udostępnione materiały można kopiować zarówno we fragmentach,
jak i w całości wyłącznie na użytek własny.

ul. Czerniakowska 16, 00-701 Warszawa, tel. (+48 22) 623 36 98, fax (+48 22) 623 36 93